অসমত বাংলা ভাষাৰ প্ৰচলন ব্ৰিটিছ শাসনৰ সময়ত, বিশেষকৈ ১৮৩৭ চনৰ পৰা ১৮৭৩ চনলৈ প্ৰায় ৩৭ বছৰ ধৰি চৰকাৰী ভাষা হিচাপে প্ৰচলিত হৈছিল, যি সময়ছোৱা অসমীয়া ভাষাৰ বাবে এক “অন্ধকাৰ যুগ” বুলি বিবেচিত হয়, কিন্তু ১৮৭৩ চনত অসমীয়া ভাষাই পুনৰ চৰকাৰী ভাষাৰ মৰ্যাদা লাভ কৰে।
মূল বিষয়সমূহ:
- সময়কাল: ১৮৩৭ চনত ব্ৰিটিছে অসম দখল কৰাৰ পিছত অসমীয়া ভাষাৰ সলনি বাংলা ভাষাক প্ৰশাসনিক ভাষা হিচাপে আৰোপ কৰে।
- প্ৰভাব: এই সময়ছোৱাত অসমীয়া ভাষা শিক্ষা আৰু প্ৰশাসনৰ ক্ষেত্ৰত পিছ পৰি পৰে।
- পুনৰুদ্ধাৰ: বহু আন্দোলনৰ পিছত, ১৮৭৩ চনত অসমীয়া ভাষাক পুনৰ চৰকাৰী ভাষা হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হয়।
অসমত বাংলা ভাষাৰ প্ৰচলন আৰু অসমীয়া ভাষা আন্দোলন
অসমৰ ভাষাৰ ইতিহাস ১৯ শতিকাত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সন্ধিক্ষণত উপনীত হৈছিল, যেতিয়া ব্ৰিটিছ ঔপনিৱেশিক প্ৰশাসনে অসমীয়া ভাষাৰ স্থানত বাংলা ভাষাৰ প্ৰচলন কৰিছিল। এই সিদ্ধান্তই অসমীয়া সমাজ, শিক্ষা আৰু সংস্কৃতিত গভীৰ প্ৰভাৱ পেলাইছিল আৰু পৰৱৰ্তী সময়ৰ অসমীয়া ভাষা আন্দোলনৰ ভেটি স্থাপন কৰিছিল।
ঐতিহাসিক পটভূমি
১৮২৬ চনৰ ইয়াণ্ডাবু সন্ধিৰ পিছত অসম ব্ৰিটিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ অধীনলৈ আহে। প্ৰশাসনিক সুবিধাৰ বাবে ব্ৰিটিছে অসমক বেংগল প্ৰেছিডেন্সীৰ সৈতে সংযুক্ত কৰে। সেই সময়ত ব্ৰিটিছসকলৰ বাবে অসমৰ স্থানীয় ভাষা শিকাটো কঠিন আছিল আৰু প্ৰশাসন চলাবলৈ বংগৰ পৰা বাংলাভাষী কৰ্মচাৰী লৈ অহা হৈছিল। এই কৰ্মচাৰীসকলৰ সুবিধাৰ্থে আৰু ব্ৰিটিছ বিষয়াসকলে অসমীয়া ভাষাক বাংলা ভাষাৰ এটা উপভাষা বুলি ভুল ধাৰণা কৰাৰ বাবে, ১৮৩৬ চনত অসমৰ আদালত আৰু শিক্ষানুষ্ঠানসমূহত বাংলা ভাষা বাধ্যতামূলক কৰা হয়। ইয়াৰ আগতে, আহোম ৰাজত্বকালত অসমীয়া ভাষাই আদালত আৰু প্ৰশাসনৰ ভাষা হিচাপে ব্যৱহাৰ হৈছিল।
অসমীয়া ভাষাৰ “অন্ধকাৰ যুগ”
১৮৩৬ চনৰ পৰা ১৮৭৩ চনলৈকে এই ৩৭ বছৰীয়া সময়ছোৱাক অসমীয়া ভাষাৰ “অন্ধকাৰ যুগ” বুলি কোৱা হয়। এই সময়ত অসমীয়া ভাষাই চৰকাৰী স্বীকৃতি হেৰুৱাইছিল। শিক্ষাৰ মাধ্যম হিচাপে বাংলা ভাষা ব্যৱহাৰ হোৱাৰ বাবে অসমীয়া ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে অসুবিধাৰ সন্মুখীন হৈছিল। ইয়াৰ ফলত অসমত শিক্ষাৰ অগ্ৰগতি লেহেমীয়া হৈ পৰে আৰু অসমীয়া সাহিত্য চৰ্চাও বাধাগ্রস্ত হয়।
ভাষা আন্দোলন আৰু পুনৰ প্ৰতিষ্ঠা
ব্ৰিটিছৰ এই সিদ্ধান্তৰ বিৰুদ্ধে অসমীয়া জনসাধাৰণৰ মাজত তীব্ৰ অসন্তুষ্টিৰ সৃষ্টি হয়। অসমীয়া বুদ্ধিজীৱী আৰু সমাজ সংস্কাৰকসকলে অসমীয়া ভাষাৰ পুনৰ প্ৰতিষ্ঠাৰ বাবে আন্দোলন আৰম্ভ কৰে। এই আন্দোলনত কেইবাজনো ব্যক্তি আৰু সংগঠনে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল:
- আমেৰিকান বেপ্টিষ্ট মিছনেৰীসকল: নাথান ব্ৰাউন আৰু মাইলছ ব্ৰনছনৰ দৰে মিছনেৰীসকলে অসমীয়া ভাষাক বাংলাৰ পৰা পৃথক আৰু এক স্বতন্ত্ৰ ভাষা হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰিবলৈ যুক্তি আগবঢ়াইছিল। তেওঁলোকে ১৮৪৬ চনত “অৰুণোদই” নামৰ প্ৰথম অসমীয়া আলোচনী প্ৰকাশ কৰে, যিয়ে অসমীয়া ভাষাৰ আধুনিক সাহিত্যৰ ভেটি স্থাপন কৰে।
- আনন্দৰাম ঢেকিয়াল ফুকন: তেওঁ ব্ৰিটিছ প্ৰশাসনৰ ওচৰত স্মাৰক পত্ৰ দাখিল কৰি অসমীয়া ভাষাক পুনৰ আদালত আৰু শিক্ষানুষ্ঠানত চৰকাৰী ভাষা হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ দাবী জনাইছিল।
- গুণাভিৰাম বৰুৱা, হেমচন্দ্ৰ বৰুৱা আদি: অন্যান্য অসমীয়া পণ্ডিতেও ভাষা আন্দোলনত সক্ৰিয় ভূমিকা পালন কৰিছিল। হেমচন্দ্ৰ বৰুৱাৰ “হেমকোষ” (অভিধান) আৰু অন্যান্য সাহিত্যকৃতিয়ে অসমীয়া ভাষাৰ মানক ৰূপ গঢ়ি তোলাত সহায় কৰে।
এই অবিৰত আন্দোলন আৰু প্ৰচেষ্টাৰ ফলস্বৰূপে, ব্ৰিটিছ চৰকাৰে অৱশেষত নিজৰ ভুল স্বীকাৰ কৰে আৰু ১৮৭৩ চনত অসমীয়া ভাষাক পুনৰ অসমৰ আদালত আৰু শিক্ষানুষ্ঠানৰ চৰকাৰী ভাষা হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে।
পৰৱৰ্তী ঘটনাক্ৰম
১৮৭৪ চনত অসমক মুখ্য আয়ুক্তৰ প্ৰদেশ হিচাপে গঠন কৰা হয় আৰু বাংলাভাষী শ্ৰীহট্ট (ছিলেট) জিলাখনো অসমৰ সৈতে সংযুক্ত কৰা হয়, যিয়ে পৰৱৰ্তী সময়ত পুনৰ ভাষিক আৰু ৰাজনৈতিক জটিলতাৰ সৃষ্টি কৰে। ১৯৪৭ চনত দেশ বিভাজনৰ সময়ত শ্ৰীহট্ট জিলাৰ বেছিভাগ অংশ পূব পাকিস্তানলৈ যায়, কিন্তু কাছাৰ জিলা অসমতে থাকে।
স্বাধীনতাৰ পিছতো অসমত ভাষা সম্পৰ্কীয় উত্তেজনা অব্যাহত থাকে। ১৯৬০ চনত অসম চৰকাৰে অসমীয়া ভাষাক একমাত্ৰ চৰকাৰী ভাষা হিচাপে ঘোষণা কৰাৰ সিদ্ধান্ত লোৱাত বৰাক উপত্যকাত তীব্ৰ বাংলা ভাষা আন্দোলন গঢ়ি উঠে, যাৰ পৰিণতিত ১৯৬১ চনৰ ১৯ মে’ত ১১ জন আন্দোলনকাৰী নিহত হয়। ইয়াৰ পিছত হোৱা “শাস্ত্ৰী ফৰ্মুলা” অনুসৰি, অসমীয়া ভাষাক ৰাজ্যৰ চৰকাৰী ভাষা হিচাপে স্বীকৃতি দিয়াৰ লগতে বৰাক উপত্যকাৰ কাছাৰ জিলাত বাংলা ভাষাকো চৰকাৰী ভাষাৰ মৰ্যাদা দিয়া হয়।
সামগ্ৰিকভাৱে, অসমত বাংলা ভাষাৰ চৰকাৰী প্ৰচলন এক ঔপনিৱেশিক নীতিৰ ফল আছিল, যিটো ঐতিহাসিকভাৱে অসমীয়া জাতীয়তাবাদ আৰু ভাষা আন্দোলনৰ এক মুখ্য কাৰক হৈ পৰিছিল।
