অৰ্থনৈতিক ভূগোল: বিষয়বস্তু আৰু সম্পদ [A1R8P9] Question & Answers

অনুশীলনী অৰ্থনৈতিক ভূগোল [A1R8P9]

১. অর্থনৈতিক ভূগোল কাক বোলে? ইয়াৰ মূল বিষয়বস্তু কি? অর্থনৈতিক ভূগোলৰ প্ৰধান শাখাবোৰ উল্লেখ কৰা।

উত্তৰ: অর্থনৈতিক ভূগোল মানৱ ভূগোলৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ শাখা। ই সম্পদৰ উৎপাদন, বিতৰণ, উপভোগ, আৰু বিনিময়ৰ লগত জড়িত মানৱ কাৰ্যকলাপসমূহ স্থান আৰু কাল সাপেক্ষে অধ্যয়ন কৰে।

মূল বিষয়বস্তু:

• প্ৰাকৃতিক আৰু মানৱসৃষ্ট পৰিৱেশৰ উপাদানবোৰৰ বিভিন্নতাৰ বাবে মানুহৰ জীৱন-প্ৰণালী আৰু অৰ্থনৈতিক কাৰ্য-কলাপো সকলো ঠাইতে বেলেগ বেলেগ হয়।
• সম্পদ আৰু মানুহৰ কাম-কাজ আদিৰ লগত জড়িত সকলোবোৰ কথা আলোচনা কৰা হয়।

প্ৰধান শাখাসমূহ:
অৰ্থনৈতিক ভূগোলৰ মুখ্য শাখাবোৰ হৈছে কৃষি ভূগোল, ঔদ্যোগিক ভূগোল, সম্পদ ভূগোল, পৰিবহন ভূগোল, বজাৰ ভূগোল, পৰিকল্পনা আৰু উন্নয়ন ভূগোল, আৰু পৰ্যটন ভূগোল।

২. অর্থনৈতিক ভূগোলৰ পৰিসৰ সম্পর্কে চমুকৈ লিখা।

উত্তৰ: অর্থনৈতিক ভূগোলৰ পৰিসৰ মানুহৰ অৰ্থনৈতিক কাৰ্যকলাপৰ বিতৰণ আৰু ইয়াৰ লগত জড়িত কাৰক আৰু প্ৰক্ৰিয়াসমূহ অধ্যয়নৰ ওপৰত প্ৰতিষ্ঠিত। ইয়াৰ পৰিসৰ নিম্নলিখিত প্ৰশ্নসমূহৰ উত্তৰ বিচৰাত নিহিত:

• অর্থনৈতিক কাৰ্য সংঘটিত হোৱা ভৌগোলিক স্থান, পৰিৱেশ, আৰু পৰিস্থিতিৰ সম্পৰ্কে আলোচনা।
• আর্থিক কাম-কাজ, উৎপাদন, বিতৰণ, আৰু বিনিময় প্ৰক্ৰিয়াবোৰৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ।
• অর্থনৈতিক কাৰ্যটোৰ লগত জড়িত অন্যান্য ৰাজনৈতিক, সামাজিক, আৰু ভৌগোলিক কাৰকসমূহ।
• অনুকূল আৰু প্ৰতিকূল ভৌগোলিক পৰিৱেশৰ কাৰকসমূহৰ বিৱৰণ।
• সুবিধাজনক স্থান সম্পৰ্কীয় বিশ্লেষণ.

৩. মানুহৰ অর্থনৈতিক বৃত্তি বুলিলে কি বুজা? এনে অর্থনৈতিক বৃত্তি বোৰ কি কি?

উত্তৰ: মানুহৰ অর্থনৈতিক বৃত্তি বুলিলে মানুহৰ সকলো ধৰণৰ অৰ্থনৈতিক কাম-কাজ আৰু জীৱিকা আহৰণৰ সম্বলসমূহক একেলগে বুজোৱা হয়।

মানুহৰ প্ৰধান অৰ্থনৈতিক বৃত্তিবোৰ হৈছে:

• প্ৰাথমিক বৃত্তি: যি কাৰ্যৰ দ্বাৰা মানুহে প্ৰকৃতিৰ পৰা পোনপটীয়াকৈ সম্পদ আহৰণ কৰে (যেনে – মাছ মৰা, বনজ সম্পদ আহৰণ, খনিজ সম্পদ আহৰণ)।
• দ্বিতীয়ক বৃত্তি: যি কাৰ্যৰ দ্বাৰা মানুহে প্ৰকৃতিৰ পৰা আহৰণ কৰা দ্ৰব্য নানান প্ৰযুক্তিৰ জৰিয়তে ব্যৱহাৰ উপযোগী কৰি তোলে (যেনে – শিল্পোৎপাদন প্ৰক্ৰিয়া, কৃষি কাৰ্য, মাছ নিৰ্মাণ).
• তৃতীয়ক বৃত্তি: যি কাৰ্যৰ দ্বাৰা প্ৰাথমিক আৰু দ্বিতীয়ক বৃত্তিৰ যোগেদি উৎপাদিত সামগ্ৰীসমূহ উপভোক্তাৰ ওচৰ পায় (যেনে – যাতায়াত, পৰিবহণ, বজাৰ, পৰ্যটন, যোগাযোগ)।
• চতুর্থক বৃত্তি: যিবোৰ কাৰ্যই দ্বিতীয়ক আৰু তৃতীয়ক বৃত্তিসমূহ অধিক সুচল তথা ফলপ্ৰসূ কৰি তোলাত সহায় কৰে (যেনে – বেংক বা অন্য বিত্তীয় প্ৰতিষ্ঠান, প্ৰশাসন, শিক্ষা-গৱেষণা)।

৪. অর্থনৈতিক ভূগোলৰ প্রধান শাখাসমূহৰ বিষয়বস্তু সম্পর্কে চমুকৈ লিখা।

উত্তৰ: অর্থনৈতিক ভূগোলৰ প্ৰধান শাখাসমূহৰ বিষয়বস্তুসমূহ হৈছে:

• কৃষি ভূগোল: ইয়াত কৃষি কাৰ্যৰ লগত জড়িত কাৰকসমূহ, কৃষিৰ প্ৰকাৰ, বিতৰণ আৰু পদ্ধতি, শস্যৰ উৎপাদন, আমদানি-ৰপ্তানি আদি অধ্যয়ন কৰা হয়।
• ঔদ্যোগিক ভূগোল: উদ্যোগ স্থাপনৰ কাৰকসমূহ, উদ্যোগৰ প্ৰকাৰ আৰু ভৌগোলিক বিতৰণ, ঔদ্যোগিক সামগ্ৰীৰ উৎপাদন, বজাৰ আৰু আমদানি-ৰপ্তানি ইত্যাদি ইয়াৰ বিষয়বস্তু।
• সম্পদ ভূগোল: সম্পদৰ প্ৰকাৰ, আঞ্চলিক বিতৰণ, সম্পদ উদ্ঘাটন, সম্পদ আৰু উন্নয়নৰ সম্পৰ্ক, আৰু সম্পদৰ সংৰক্ষণ আৰু ব্যৱস্থাপনা আদি ইয়াত অধ্যয়ন কৰা হয়।
• পৰিবহণ ভূগোল: পৰিবহণ ব্যৱস্থাৰ প্ৰকাৰ, সম্পদ বিতৰণত পৰিবহণৰ ভূমিকা, মানুহৰ যাতায়াত, অৰ্থনৈতিক উন্নয়নত পৰিবহণৰ ভূমিকা আদি ইয়াৰ বিষয়।
• বজাৰ ভূগোল: বজাৰ স্থাপনৰ প্ৰয়োজনীয়তা আৰু কাৰকসমূহ, বজাৰৰ প্ৰকাৰ আৰু বিতৰণ আদি অধ্যয়ন কৰা হয়।
• পৰিকল্পনা আৰু উন্নয়ন ভূগোল: অর্থনৈতিক উন্নয়ন, পৰিকল্পনা ব্যৱস্থা, বহনক্ষম উন্নয়ন, আৰু অঞ্চলভিত্তিক উন্নয়ন প্ৰক্ৰিয়া আদি ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত.
• পৰ্যটন ভূগোল: পৰ্যটন আৰু ইয়াৰ বিকাশৰ লগত জড়িত কাৰকসমূহ, পৰ্যটনৰ প্ৰকাৰ, উন্নয়ন প্ৰক্ৰিয়া আদি ইয়াত অধ্যয়ন কৰা হয়.

৫. সম্পদ ভূগোলক কিয় অর্থনৈতিক ভূগোলৰ এটি গুৰুত্বপূৰ্ণ শাখা বোলা হয়?

উত্তৰ: সম্পদ ভূগোলক অর্থনৈতিক ভূগোলৰ এটি গুৰুত্বপূৰ্ণ শাখা বোলা হয় কাৰণ সম্পদ অবিহনে অৰ্থনৈতিক ভূগোলৰ ব্যাখ্যা সম্ভৱ নহয়। দেশ এখনৰ অৰ্থনৈতিক উন্নয়ন সেই দেশখনৰ সম্পদৰ মান আৰু প্ৰাচুৰ্যৰ ওপৰতে নিৰ্ভৰ কৰে। সম্পদ ভূগোলত সম্পদৰ প্ৰকাৰ, বিতৰণ, উদ্ঘাটন, সংৰক্ষণ আৰু ব্যৱস্থাপনা আদি বিষয় অধ্যয়ন কৰা হয়, যিবোৰ অৰ্থনীতিৰ বাবে অপৰিহাৰ্য। আনকি অৰ্থনৈতিক ভূগোলৰ আন শাখা উপশাখাবোৰৰ অধ্যয়নতো সম্পদক এৰাই চলিব নোৱাৰি।

৬. সম্পদ বুলিলে কি বুজায়? ইয়াৰ প্ৰধান বৈশিষ্ট্যসমূহ উল্লেখ কৰা।

উত্তৰ: সম্পদ বুলিলে সেই সকলোবোৰ বস্তুকে বুজোৱা হয় যিয়ে মানুহৰ দৈনন্দিন জীৱনৰ চাহিদা পূৰাবলৈ সহায় কৰে। মানুহৰ প্ৰয়োজন পূৰাবলৈ কোনো উৎসৰ পৰা আহৰণ কৰিব পৰা দ্ৰব্য বা সামগ্ৰীয়েই হৈছে সম্পদ।

সম্পদৰ তিনিটা প্ৰধান বৈশিষ্ট্য:

• (ক) কাৰ্যকাৰিতা: মানুহে কোনো বস্তু বা সামগ্ৰী নিজৰ বা সমাজৰ কামত ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰিলে ইয়াৰ কাৰ্যকাৰিতা গুণটো প্ৰকাশ পায়।
• (খ) উপকাৰিতা: সম্পদ হ’বলৈ হ’লে সেই বস্তুটোৱে ব্যক্তিগত বা মানৱ সমাজৰ উপকাৰ বা কল্যাণ সাধন কৰিব লাগিব।
• (গ) পৰিৱৰ্তনশীলতা: সম্পদৰ ধাৰণা সদায় সলনি হৈ থাকে। নিষ্ক্ৰিয় বা প্ৰতিৰোধক সামগ্ৰীও মানুহৰ জ্ঞান, কৌশল, আৰু প্ৰযুক্তিৰ সহায়ত সম্পদলৈ ৰূপান্তৰিত হ’ব পাৰে।

৭. “সম্পদ পৰিৱর্তনশীল” — ব্যাখ্যা কৰা।

উত্তৰ: “সম্পদ পৰিৱর্তনশীল”— এই উক্তিটো সত্য, কিয়নো আজি কোনো এটা সামগ্ৰী মানুহৰ দ্বাৰা ব্যৱহৃত নহ’লেও বা অপকাৰী হ’লেও ভৱিষ্যতে সেয়া মানৱ কল্যাণৰ বাবে ব্যৱহৃত হ’ব পাৰে।

• যিবোৰ সামগ্ৰীয়ে মানুহৰ কোনো উপকাৰ বা অপকাৰ সাধন নকৰে, সেইবোৰক নিষ্ক্ৰিয় সামগ্ৰী বোলা হয় (যেনে – কয়লা বা খনিজ তেলৰ ব্যৱহাৰ নজনা দিনত সেইবোৰ নিষ্ক্ৰিয় আছিল).
• যিবোৰ সামগ্ৰী বা পৰিঘটনাই মানুহৰ অপকাৰ কৰে, সেইবোৰক প্ৰতিৰোধক বোলা হয় (যেনে – অনৰ্বৰ মাটি বা বানপানী)।

মানুহৰ জ্ঞানৰ প্ৰসাৰ আৰু বিজ্ঞান-প্ৰযুক্তিৰ উন্নয়নৰ ফলত এনে বহু নিষ্ক্ৰিয় আৰু প্ৰতিৰোধক সামগ্ৰী সম্পদলৈ ৰূপান্তৰিত হৈছে। সামাজিক পৰিৱৰ্তনৰ লগে লগে সম্পদৰ ধাৰণা আৰু ইয়াৰ ব্যৱহাৰৰো পৰিৱৰ্তন ঘটে।

৮. সম্পদৰ প্রয়োজনীয়তা সম্পর্কে উদাহৰণসহ চমুকৈ আলোচনা কৰা।

উত্তৰ: সম্পদৰ প্ৰয়োজনীয়তা অপৰিসীম, কিয়নো মানুহৰ জীৱন-ধাৰণৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় সকলোবোৰ বস্তুৱে হৈছে সম্পদ। পৃথিৱীত থকা বায়ু, পানী, সূৰ্যৰ ৰশ্মি, মাটি, গছ-গছনি, খনিজ পদাৰ্থ আদি সকলোবোৰ মানুহৰ বাবে লাগতিয়াল।

সম্পদৰ জৰিয়তে মানুহৰ মৌলিক প্ৰয়োজনসমূহ পূৰণ হয় আৰু জীৱন-ধাৰণৰ মানদণ্ডৰো উন্নয়ন ঘটে। কেৱল ব্যক্তিগত পৰ্যায়তে নহয়, সম্পদ ব্যৱহাৰৰ যোগেদি মানৱ কল্যাণ আৰু সামগ্ৰিকভাৱে সমাজৰ আৰ্থ-সামাজিক দিশৰো উন্নয়ন সম্ভৱ হৈছে।

৯. সম্পদ আৰু মানুহৰ মাজত থকা সম্পর্কৰ বিষয়ে চমুকৈ লিখা।

উত্তৰ: সম্পদ আৰু মানুহৰ মাজত ওতঃপ্ৰোত সম্পৰ্ক আছে। মানুহেই সম্পদক গঢ় দিয়ে আৰু ইয়াৰ ব্যৱহাৰ মানৱ কল্যাণৰ লগত জড়িত। মানুহ নিজেই সম্পদৰ উৎপাদক আৰু উপভোক্তা।

যদিও প্ৰকৃতিয়ে বেছিভাগ সম্পদ যোগান ধৰে, মানুহে নিজৰ প্ৰয়োজন অনুসৰি সেইবোৰ ব্যৱহাৰ উপযোগী কৰি লয়। জ্ঞানৰ পৰিসৰ বৃদ্ধিৰ লগে লগে মানুহে নতুন নতুন সম্পদ সৃষ্টিও কৰিছে, যাক মানৱসৃষ্ট সম্পদ বোলা হয় (যেনে – ৰাস্তা-ঘাট, অট্টালিকা, দলং, উদ্যোগ)।

১০. সম্পদ আৰু বিজ্ঞান-প্ৰযুক্তিৰ মাজত থকা সম্পর্ক চমুকৈ আলোচনা কৰা।

উত্তৰ: সম্পদ আৰু বিজ্ঞান-প্ৰযুক্তিৰ মাজত ওতপ্ৰোত সম্পৰ্ক আছে। বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিৰ জৰিয়তে মানুহে প্ৰকৃতিত উপলব্ধ বস্তু বা সামগ্ৰীসমূহক সম্পদলৈ ৰূপান্তৰিত কৰে। অৰ্থাৎ, বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যাৰ মাধ্যমেৰেই সম্পদে পূৰ্ণতা পায়।

মানুহে বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যাৰ জৰিয়তে প্ৰাকৃতিক সম্পদসমূহক নতুন ৰূপ প্ৰদান কৰি আহিছে (যেনে – বাঁহৰ পৰা কাগজ, কপাহৰ পৰা কাপোৰ, খনিজ তেলৰ পৰা ৰং, সাৰ আদি)। এই ক্ষেত্ৰত মানুহৰ জ্ঞান, কৌশল আৰু দক্ষতাকো অন্যতম দৰকাৰী উপাদান হিচাপে গণ্য কৰা হয়। বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিৰ সহায়ত সম্পদ সংৰক্ষণৰ দৰে পদ্ধতিসমূহেও আজি গুৰুত্ব লাভ কৰিছে।

১১. উদাহৰণসহ সম্পদৰ শ্রেণীবিভাজন সম্পর্কে লিখা।

উত্তৰ: সম্পদক কেইবাটাও ভাগত ভাগ কৰিব পাৰি:

(ক) সৃষ্টি প্ৰক্ৰিয়া অনুসৰি:

• প্ৰাকৃতিক সম্পদ: প্ৰাকৃতিকভাৱে সৃষ্টি হৈ প্ৰকৃতিত বিয়পি থাকে (যেনে – সূৰ্যৰ ৰশ্মি, বায়ু, পানী, খনিজ পদাৰ্থ)।
• মানৱ সৃষ্ট সম্পদ: মানুহে সৃষ্টি কৰা সম্পদ (যেনে – ৰাস্তা-ঘাট, অট্টালিকা, দলং)।
• মানৱ সম্পদ: মানুহৰ কাৰ্য-দক্ষতা, শিক্ষা, প্ৰযুক্তি আদি গুণ (যেনে – কৃষক, ডাক্তৰ, শ্ৰমিক)

(খ) প্রাকৃতিক গঠন অনুসৰি:

• জীৱীয় সম্পদ: যিবোৰৰ জীৱ থাকে (যেনে – উদ্ভিদ, প্ৰাণী, মাছ)।
• অজীৱীয় সম্পদ: যিবোৰৰ প্ৰাণ বা জীৱ নাথাকে (যেনে – মাটি, পানী, বায়ু, কয়লা。

(গ) উপলব্ধতা আৰু স্থায়িত্বৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি:

• নৱীকৰণযোগ্য সম্পদ: অনবৰত ব্যৱহাৰ কৰি থকাৰ পিছতো নৱীকৰণ বা পুনঃপূৰ্ণীকৃত প্ৰক্ৰিয়াৰে নিঃশেষ হৈ নোযোৱা সম্পদ (যেনে – সূৰ্যৰ ৰশ্মি, বায়ু, পানী, গছ-গছনি)।
• অনৱীকৰণযোগ্য সম্পদ: ব্যৱহাৰৰ পিছত পুনৰ সৃষ্টি কৰিব নোৱাৰি আৰু একেবাৰে নিঃশেষ হৈ যোৱা সম্পদ (যেনে – কয়লা, খনিজ তেল, তাম)।

(ঘ) মালিকীস্বত্বৰ ভিত্তিত:

• ব্যক্তিগত সম্পদ: মানুহৰ নিজা দখল বা অধিকাৰত থকা সম্পত্তি আৰু গুণ (যেনে – ভাল চৰিত্ৰ, শিক্ষা, ভূমি)।
• জাতীয় সম্পদ: এখন দেশৰ তত্ত্বাৱধান বা দখলত থকা সকলো সম্পদ (যেনে – ৰাস্তা-ঘাট, নদ-নদী, কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান)।
• আন্তৰ্জাতিক সম্পদ: দেশৰ জাতীয় সম্পদ আৰু সমগ্ৰ বিশ্বৰ অধীনত থকা সম্পদ (যেনে – সাগৰ-মহাসাগৰৰ খনিজ সম্পদ, বায়ুমণ্ডল)।

১২. প্রাকৃতিক সম্পদ বুলিলে কি বুজায়? উদাহৰণসহ চমুকৈ লিখা।

উত্তৰ: প্ৰাকৃতিক সম্পদ বুলিলে সেইবোৰ সম্পদক বুজোৱা হয় যিবোৰ প্ৰাকৃতিকভাৱে সৃষ্টি হৈ প্ৰকৃতিত বিয়পি থাকে (যেনে – সূৰ্যৰ ৰশ্মি, বায়ু, পানী, গছ-গছনি, জীৱ-জন্তু, খনিজ পদাৰ্থ)।

প্ৰাকৃতিক সম্পদসমূহ গোটা, জুলীয়া, গেছীয় অৱস্থাত পোৱা যায় আৰু কল-কাৰখানা, উদ্যোগ আদিত কেঁচামাল হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। কয়লা, খনিজ তেল, প্ৰাকৃতিক গেছ আদি শক্তিৰ উৎস হিচাপেও ব্যৱহৃত হয়。

১৩. মানৱ-সৃষ্ট সম্পদ কি? উদাহৰণসহ ইয়াৰ ব্যৱহাৰ সম্পর্কে চমুকৈ লিখা।

উত্তৰ: মানৱ-সৃষ্ট সম্পদ হৈছে মানুহে সৃষ্টি কৰা সম্পদ। যদিও প্ৰকৃতিয়ে বহু সম্পদ যোগান ধৰে, মানুহে প্ৰয়োজন অনুসৰি সেইবোৰক ব্যৱহাৰ উপযোগী কৰি লয়।

উদাহৰণ আৰু ব্যৱহাৰ:

• ৰাস্তা-ঘাট, অট্টালিকা, দলং, উদ্যোগ-কাৰখানা, স্কুল-কলেজ, যান-বাহন আদি মানৱ-সৃষ্ট সম্পদ।
• মানুহৰ প্ৰচেষ্টাৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা আন সামগ্ৰীসমূহ হ’ল বাঁহৰ পৰা কাগজ, কপাহৰ পৰা কাপোৰ, খনিজ তেলৰ পৰা ৰাসায়নিক সাৰ, চাবোন, প্লাষ্টিক, মম আদি। মানুহৰ জ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিৰ বাবেই এনে নতুন সম্পদ সৃষ্টি হৈছে।

১৪. নৱীকৰণযোগ্য আৰু অনৱীকৰণযোগ্য সম্পদৰ মাজৰ পার্থক্য কি কি? উদাহৰণসহ চমুকৈ আলোচনা কৰা।

উত্তৰ: নৱীকৰণযোগ্য আৰু অনৱীকৰণযোগ্য সম্পদৰ মাজৰ প্ৰধান পাৰ্থক্যসমূহ হৈছে:

• নৱীকৰণযোগ্য সম্পদ: এইবোৰ অনবৰত ব্যৱহাৰ কৰি থকাৰ পিছতো নৱীকৰণ বা পুনঃপূৰ্ণীকৃত প্ৰক্ৰিয়াৰে কেতিয়াও একেবাৰে নিঃশেষ হৈ নাযায়。 উদাহৰণস্বৰূপে, সূৰ্যৰ ৰশ্মি, বায়ু, পানী, গছ-গছনি, জীৱ-জন্তু আদি。
• অনৱীকৰণযোগ্য সম্পদ: এইবোৰ ব্যৱহাৰৰ পিছত নৱীকৰণ বা পুনঃসৃষ্টি কৰিব নোৱাৰি আৰু একেবাৰে নিঃশেষ হৈ যায়। উদাহৰণস্বৰূপে, কয়লা, খনিজ তেল, খনিজ পদাৰ্থ যেনে তাম, সোণ, লো আদি।

১৫. সম্পদ সংৰক্ষণ বুলিলে কি বুজায়? ইয়াৰ প্রয়োজনীয়তা কি?

উত্তৰ: সম্পদ সংৰক্ষণ মানে হৈছে কোনো ধৰণৰ বিনাশ বা অপব্যৱহাৰ নোহোৱাকৈ সম্পদৰ সম্ভাৱ্যপূৰ্ণ ব্যৱহাৰ কৰা কাৰ্য বা ধাৰণা। ইয়াৰ মূল উদ্দেশ্য হ’ল প্ৰকৃতিৰ পৰা প্ৰয়োজনীয় সম্পদবোৰ এনেদৰে আহৰণ কৰি ব্যৱহাৰ কৰা যাতে ইয়াৰ দ্বাৰা সকলোৱে বহু সময় ধৰি উপকৃত হ’ব পাৰে।

প্ৰয়োজনীয়তা:
যদিও সম্পদ সংৰক্ষণ অনৱীকৰণযোগ্য সম্পদৰ লগত বেছিকৈ জড়িত, আচলতে ই সকলো সম্পদৰ বাবে প্ৰযোজ্য。 উদাহৰণস্বৰূপে, অৰণ্য ধ্বংসৰ ফলত জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য হ্ৰাস পায় আৰু পাৰিৱেশিক ভাৰসাম্য বিনষ্ট হয়। শক্তিৰ উৎস হিচাপে খনিজ তেল, কয়লা আদিৰ ব্যৱহাৰ বৃদ্ধিৰ ফলত এইবোৰ নিঃশেষ হৈ যোৱাৰ উপৰি বায়ু, পানী আৰু মাটিৰ প্ৰদূষণ ঘটে। গতিকে, আমাৰ উন্নয়ন প্ৰক্ৰিয়া যাতে ক্ষণস্থায়ী নহয়, তাৰ বাবে সম্পদৰ মিতব্যয়ী ব্যৱহাৰ আৰু সংৰক্ষণ ব্যৱস্থা হাতত লোৱা অতি জৰুৰী।

১৬. সম্পদ সংৰক্ষণ পদ্ধতি সম্পর্কে চমুকৈ লিখা।

উত্তৰ: সম্পদ সংৰক্ষণৰ পদ্ধতিসমূহ তলত উল্লেখ কৰা হ’ল:

1. বিকল্প সম্পদৰ সন্ধান: বহুলভাৱে ব্যৱহৃত সম্পদৰ সলনি বিকল্প সম্পদৰ সম্ভাৱনা উদ্ঘাটন কৰা (যেনে – কয়লাৰ সলনি সৌৰশক্তি, জলবিদ্যুৎ শক্তি)।
2. পুনৰাৱৰ্তন ও সীমিত: সীমিত পৰিমাণত থকা কেঁচা সামগ্ৰীৰ ব্যৱহাৰ হ্ৰাস কৰিবলৈ বৰ্জিত দ্ৰব্য পুনৰব্যৱহাৰ কৰা (যেনে – পুৰণি পলিথিন বেগ, প্লাষ্টিক বটল, কাগজ আদি)।
3. অভিযোজন বা নৱপ্ৰচলন: গৱেষণাৰ জৰিয়তে আহৰণ কৰা সম্পদ ব্যৱহাৰৰ উপযোগী অৱস্থালৈ ৰূপান্তৰিত কৰিবলৈ নতুন প্ৰক্ৰিয়া প্ৰয়োগ কৰা (যেনে – ৰাসায়নিক সাৰৰ সলনি জৈৱ সাৰ ব্যৱহাৰত গুৰুত্ব দিয়া)।
4. বর্জিত দ্ৰব্যৰ পৰিমাণ হ্ৰাস: কেঁচা সামগ্ৰীৰ পৰা সম্পদলৈ ৰূপান্তৰ কৰোঁতে বৰ্জিত দ্ৰব্যৰ উৎপাদন সীমিত কৰা আৰু সেইবোৰ পুনৰাৱৰ্তন কৰা (যেনে – কাঠৰ পেলনীয়াৰে আন সামগ্ৰী প্ৰস্তুত কৰা)।
5. জ্ঞান আৰু শিক্ষাৰ সম্প্ৰসাৰণ: সম্পদৰ উৎপাদন আৰু ব্যৱহাৰ সুচাৰুৰূপে পৰিচালনা কৰিবলৈ আৰু অযথা অপচয় ৰোধৰ বাবে জনসাধাৰণৰ মাজত সচেতনতা সৃষ্টি কৰা।
6. সংৰক্ষণ সম্পর্কীয় আইনৰ কাৰ্যকৰীকৰণ: সংৰক্ষণ সম্পর্কীয় আইনৰ ব্যৱস্থা কটকটীয়া আৰু সঠিকভাৱে ৰূপায়ণ কৰা।
7. সম্পদৰ ভঁৰালৰ সঠিক মূল্যায়ন: সম্পদৰ সঞ্চিত পৰিমাণ সম্পর্কে সঠিক মূল্যায়ন কৰি অপ্ৰয়োজনীয় ব্যৱহাৰ নিয়ন্ত্ৰণ কৰা।
8. সম্পদসমূহৰ ভৱিষ্যত প্ৰয়োজন নিৰ্ধাৰণ: বৰ্তমানৰ ব্যৱহাৰ আৰু জনসংখ্যা বৃদ্ধিলৈ লক্ষ্য ৰাখি ভৱিষ্যতৰ প্ৰয়োজনীয়তা নিৰ্ণয় কৰা।

১৭. সম্পদ সংৰক্ষণৰ লগত জড়িত সংস্থা আৰু সেইবোৰৰ ভূমিকা সম্পর্কে চমুকৈ লিখা।

উত্তৰ: সমগ্ৰ বিশ্বতে বিভিন্ন পৰ্যায়ত পৰিৱেশ সুৰক্ষা আৰু প্ৰাকৃতিক সম্পদ সংৰক্ষণৰ বাবে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয়, ৰাষ্ট্ৰীয়, আঞ্চলিক আৰু স্থানীয় চৰকাৰী-বেচৰকাৰী সংস্থা আৰু সংগঠনৰ জন্ম হৈছে।

কিছুমান উল্লেখযোগ্য সংস্থা আৰু ভূমিকা:

• IUCN (International Union for Conservation of Nature): ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ অন্তৰ্গত এই সংস্থাৰ মূল উদ্দেশ্য হৈছে সমগ্ৰ বিশ্বৰ প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশ আৰু সম্পদৰ সংৰক্ষণ তথা জৈৱ বৈচিত্ৰ্য সম্পর্কে অধ্যয়ন, গৱেষণা আৰু প্ৰয়োজনীয় ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা। WWF (World Wide Fund for Nature) আৰু WCMC (World Conservation Monitoring Centre) এই সংস্থাৰ নেতৃত্বতে স্থাপিত হৈছে।
• পৰিৱেশ, বন আৰু জলবায়ু পৰিৱৰ্তন মন্ত্ৰালয় (ভাৰতবৰ্ষ): ভাৰত চৰকাৰৰ এই মন্ত্ৰালয়ে প্রাকৃতিক সম্পদ সংৰক্ষণ আৰু পৰিৱেশ সুৰক্ষা সম্পর্কীয় আইনো প্ৰণয়ন কৰে।
• ভাৰতীয় বন গৱেষণা আৰু শিক্ষা সংস্থা (ICFRE): এইটো মন্ত্ৰালয়ৰ অন্তৰ্গত এক স্বতন্ত্ৰ সংস্থা।
• বেচৰকাৰী সংস্থা (NGOs): বিজ্ঞান আৰু পৰিৱেশ কেন্দ্ৰ, গ্ৰীনপীচ ইণ্ডিয়া, ৱাইল্ড লাইফ ট্ৰাষ্ট অব ইণ্ডিয়া, অসম বিজ্ঞান সমিতি, অৰণ্যক আদি সংগঠনে পৰিৱেশ সুৰক্ষাৰ বাবে কাম কৰি আছে।

---

১৮. চমু টোকা লিখাঃ

(ক) সম্পদ

সম্পদ মানে হৈছে মানুহৰ জীৱন-ধাৰণৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় সকলোবোৰ বস্তু। পৃথিৱীৰ বুকুৰ বায়ু, পানী, সূৰ্যৰ ৰশ্মি, মাটি, গছ-গছনি, খনিজ পদাৰ্থ আদি সকলোবোৰেই সম্পদ। সম্পদৰ কাৰ্যকাৰিতা, উপকাৰিতা আৰু পৰিৱৰ্তনশীলতা – এই তিনিটা বৈশিষ্ট্য লক্ষ্য কৰা যায়।

(খ) মানৱ সম্পদ

প্ৰাকৃতিক সম্পদসমূহক ব্যৱহাৰ উপযোগী কৰিবলৈ মানুহৰ কাৰ্য-দক্ষতা, শিক্ষা, প্ৰযুক্তি আৰু আগ্ৰহৰ প্ৰয়োজন হয়। এনেবোৰ গুণ থকাৰ বাবেই মানুহক মানৱ সম্পদ আখ্যা দিয়া হয়। যেনে – কৃষক, ডাক্তৰ, শ্ৰমিক, শিক্ষক ইত্যাদি।

(গ) সম্পত্তি

যিবোৰ সামগ্ৰীৰ বিনিময় মূল্য আছে সেইবোৰক সম্পত্তি বোলে। সম্পত্তিৰ যোগান তুলনামূলকভাৱে সীমিত আৰু ইয়াক মূল্যৰ জৰিয়তে এজনৰ পৰা আন এজনলৈ হস্তান্তৰ কৰিব পাৰি। যেনে – ঘৰ, টেলিভিছন, মোবাইল ফোন, মাটি, গাড়ী। সকলো সম্পত্তিয়েই সম্পদ।

(ঘ) নৱীকৰণযোগ্য সম্পদ

যিবোৰ সম্পদ অনবৰত ব্যৱহাৰ কৰি থকাৰ পিছতো নৱীকৰণ বা পুনঃপূৰ্ণীকৃত প্ৰক্ৰিয়াৰে কেতিয়াও একেবাৰে নিঃশেষ হৈ নাযায়, তেনে সম্পদকে নৱীকৰণযোগ্য সম্পদ বোলে。 উদাহৰণস্বৰূপে, সূৰ্যৰ ৰশ্মি, বায়ু, পানী, গছ-গছনি, জীৱ-জন্তু আদি।

(ঙ) ব্যক্তিগত সম্পদ

মানুহৰ নিজ নিজ দখল বা অধিকাৰত থকা ভূমি, সা-সম্পত্তি আৰু নিজা ভাল গুণ যেনে – ভাল চৰিত্ৰ, শিক্ষা, কৰ্মদক্ষতা আদিক ব্যক্তিগত সম্পদ বোলা হয়।

(চ) জাতীয় সম্পদ

এখন দেশৰ তত্ত্বাৱধান বা দখলত থকা সকলোবোৰ সম্পদ যেনে – ৰাস্তা-ঘাট, ভূমি, নদ-নদী, দলং, অভয়াৰণ্য, অৰণ্য, শিক্ষানুষ্ঠান, প্ৰশাসনিক ব্যৱস্থা আদিক জাতীয় সম্পদ বোলা হয়। কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান ইয়াৰ এক উদাহৰণ।

(ছ) জীৱীয় সম্পদ

প্ৰাকৃতিক গঠন অনুসৰি যিবোৰ সম্পদৰ জীৱ থাকে সেইবোৰক জীৱীয় সম্পদ বোলে। উদ্ভিদ, প্ৰাণী, মাছ, শস্য আদি জীৱীয় সম্পদ।

(জ) সম্পদ সংৰক্ষণ

কোনো ধৰণৰ বিনাশ বা অপব্যৱহাৰ নোহোৱাকৈ সম্পদৰ সম্ভাৱ্যপূৰ্ণ ব্যৱহাৰ কৰা কাৰ্য বা ধাৰণাকে সম্পদ সংৰক্ষণ বোলে। ইয়াৰ মূল উদ্দেশ্য হ’ল প্ৰকৃতিৰ পৰা প্ৰয়োজনীয় সম্পদবোৰ এনেদৰে আহৰণ কৰি ব্যৱহাৰ কৰা যাতে সকলোৱে বহু সময় ধৰি উপকৃত হ’ব পাৰে।

(ঝ) সম্পদৰ পুনৰাৱৰ্তন

সীমিত পৰিমাণত থকা কেঁচা সামগ্ৰীৰ ব্যৱহাৰ হ্ৰাস কৰিবলৈ ব্যৱহাৰৰ উপযোগী বৰ্জিত দ্ৰব্য পুনৰব্যৱহাৰ কৰা প্ৰক্ৰিয়াটোক সম্পদৰ পুনৰাৱৰ্তন বোলে。 যেনে – পুৰণি পলিথিন বেগ, প্লাষ্টিক বটল, কাগজ, লোৰ সামগ্ৰী আদি পুনৰ ব্যৱহাৰ কৰা।

---

১৯. পার্থক্য লিখাঃ

(ক) সম্পদ আৰু সম্পত্তি

• সম্পদ: মানুহৰ জীৱন ধাৰণৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় সকলোবোৰ বস্তুকে সম্পদ বোলা হয় (যেনে – বায়ু, পানী, সূৰ্যৰ ৰশ্মি, মাটি)।
• সম্পত্তি: যিবোৰ সামগ্ৰীৰ বিনিময় মূল্য আছে সেইবোৰক সম্পত্তি বোলে। ইয়াৰ যোগান সীমিত আৰু মূল্যৰ জৰিয়তে হস্তান্তৰ কৰিব পাৰি (যেনে – ঘৰ, গাড়ী, মাটি)। সকলো সম্পত্তিয়েই সম্পদ।

(খ) অর্থনৈতিক ভূগোল আৰু সম্পদ ভূগোল

• অর্থনৈতিক ভূগোল: মানৱ ভূগোলৰ এক শাখা, য’ত সম্পদৰ উৎপাদন, বিতৰণ, উপভোগ আৰু বিনিময়ৰ লগত জড়িত মানৱ কাৰ্যকলাপসমূহ অধ্যয়ন কৰা হয়।
• সম্পদ ভূগোল: অর্থনৈতিক ভূগোলৰ এটা শাখা। ইয়াত সম্পদৰ প্ৰকাৰ, আঞ্চলিক বিতৰণ, উদ্ঘাটন, সংৰক্ষণ আৰু ব্যৱস্থাপনা আদি অধ্যয়ন কৰা হয়।

(গ) জীৱীয় আৰু অজীৱীয় সম্পদ

• জীৱীয় সম্পদ: প্ৰাকৃতিক গঠন অনুসৰি যিবোৰ সম্পদৰ জীৱ থাকে সেইবোৰক জীৱীয় সম্পদ বোলে (যেনে – উদ্ভিদ, প্ৰাণী, মাছ)。
• অজীৱীয় সম্পদ: যিবোৰ সম্পদৰ প্ৰাণ বা জীৱ নাথাকে সেইবোৰক অজীৱীয় সম্পদ বোলে (যেনে – মাটি, পানী, বায়ু, খনিজ পদাৰ্থ, কয়লা)।

(ঘ) নৱীকৰণযোগ্য আৰু অনৱীকৰণযোগ্য সম্পদ

• নৱীকৰণযোগ্য সম্পদ: যিবোৰ সম্পদ অনবৰত ব্যৱহাৰ কৰি থকাৰ পিছতো নৱীকৰণ বা পুনঃসৃষ্টি কৰিব পাৰি (যেনে – সূৰ্যৰ ৰশ্মি, বায়ু, পানী)।
• অনৱীকৰণযোগ্য সম্পদ: যিবোৰ সম্পদ ব্যৱহাৰৰ পিছত পুনৰ সৃষ্টি কৰিব নোৱাৰি আৰু একেবাৰে নিঃশেষ হৈ যায় (যেনে – কয়লা, খনিজ তেল, তাম)।

(ঙ) ব্যক্তিগত সম্পদ আৰু জাতীয় সম্পদ

• ব্যক্তিগত সম্পদ: মানুহৰ নিজা দখল বা অধিকাৰত থকা ভূমি, সা-সম্পত্তি আৰু ভাল গুণ (যেনে – শিক্ষা, কৰ্মদক্ষতা)।
• জাতীয় সম্পদ: এখন দেশৰ তত্ত্বাৱধান বা দখলত থকা সকলো সম্পদ (যেনে – ৰাস্তা-ঘাট, নদ-নদী, দলং, কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান)।

(চ) মানৱ-সৃষ্ট সম্পদ আৰু মানৱ সম্পদ

• মানৱ-সৃষ্ট সম্পদ: মানুহে সৃষ্টি কৰা সম্পদ (যেনে – ৰাস্তা-ঘাট, অট্টালিকা, দলং, উদ্যোগ-কাৰখানা)।
• মানৱ সম্পদ: মানুহৰ কাৰ্যদক্ষতা, শিক্ষা, প্ৰযুক্তি আৰু আগ্ৰহ, যিবোৰ প্ৰাকৃতিক সম্পদক ব্যৱহাৰ উপযোগী কৰিবলৈ প্ৰয়োজন (যেনে – কৃষক, ডাক্তৰ, শ্ৰমিক)।

(ছ) সম্পদৰ পুনৰাৱৰ্তন আৰু অভিযোজন

• সম্পদৰ পুনৰাৱৰ্তন: সীমিত পৰিমাণত থকা কেঁচা সামগ্ৰীৰ ব্যৱহাৰ হ্ৰাস কৰিবলৈ বৰ্জিত দ্ৰব্য পুনৰব্যৱহাৰ কৰা প্ৰক্ৰিয়া (যেনে – পুৰণি পলিথিন বেগ, প্লাষ্টিকৰ বটল, কাগজ পুনৰ ব্যৱহাৰ কৰা)।
• অভিযোজন: অধ্যয়ন আৰু গৱেষণাৰ জৰিয়তে প্ৰকৃতিৰ পৰা আহৰণ কৰা সম্পদ ব্যৱহাৰৰ উপযোগী অৱস্থালৈ ৰূপান্তৰিত কৰিবলৈ প্ৰয়োগ কৰা প্ৰক্ৰিয়া (যেনে – ৰাসায়নিক সাৰৰ পৰিৱৰ্তে জৈৱ সাৰ ব্যৱহাৰত গুৰুত্ব দিয়া)।

---

শুদ্ধ উত্তৰটো বাছি উলিওৱাঃ

(ক) তলৰ কোনটো মানৱ-সৃষ্ট সম্পদ?

(ক) নদ-নদী
(খ) খনিজ তেল
(গ) জলসিঞ্চন নলা
(ঘ) অৰণ্য

উত্তৰঃ- (গ) জলসিঞ্চন নলা

(খ) তলৰ কোনটো অজীৱীয় সম্পদ?

(ক) বায়ু
(খ) গছ-গছনি
(গ) জীৱ-জন্তু
(ঘ) ভেঁকুৰ

উত্তৰঃ- (ক) বায়ু

(গ) তলৰ কোনটো অনৱীকৰণযোগ্য সম্পদ?

(ক) বায়ু
(খ) পানী
(গ) শস্য
(ঘ) কয়লা

উত্তৰঃ- (ঘ) কয়লা

(ঘ) তলৰ কোনটো বিলুপ্তপ্ৰায় প্রাণী?

(ক) এশিঙীয়া গঁড়
(খ) নল গাহৰি
(গ) জিৰাফ
(ঘ) মিথুন

উত্তৰঃ- (খ) নল গাহৰি.

(ঙ) IUCN সংস্থাটো কোন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সংস্থাৰ অন্তৰ্গত?

(ক) UNESCO
(খ) UNO
(গ) WWF
(ঘ) UNEP

উত্তৰঃ- (ক) UNESCO

অতিৰিক্ত প্ৰশ্নৰ উত্তৰ

১. ‘সম্পদৰ সংৰক্ষণ’ মানে কি?

উত্তৰঃ সম্পদ সংৰক্ষণ মানে হৈছে ভৱিষ্যত প্ৰজন্মৰ বাবে প্ৰাকৃতিক সম্পদসমূহ সুৰক্ষিত আৰু মিতব্যয়ীভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা। ইয়াৰ মূল লক্ষ্য হ’ল অপচয় ৰোধ কৰি সম্পদৰ সম্ভাৱ্যপূৰ্ণ ব্যৱহাৰ নিশ্চিত কৰা।

২. সম্পদৰ দুটা প্ৰধান বৈশিষ্ট্য কি কি?

উত্তৰঃ সম্পদৰ দুটা প্ৰধান বৈশিষ্ট্য হৈছে:

• উপকাৰিতা (Utility): সম্পদ হিচাপে গণ্য হ’বলৈ হ’লে কোনো বস্তু বা সামগ্ৰীয়ে মানুহৰ ব্যক্তিগত বা সমাজৰ কল্যাণ সাধন কৰিব লাগিব।
• সীমিত যোগান (Limited Supply): বহুতো প্ৰাকৃতিক সম্পদৰ পৰিমাণ সীমিত, সেয়েহে সঠিক ব্যৱহাৰ নকৰিলে এইবোৰ শেষ হৈ যাব পাৰে।

৩. মানুহক কিয় মানৱ সম্পদ বোলা হয়?

উত্তৰঃ মানুহক মানৱ সম্পদ বোলা হয় কাৰণ তেওঁলোকৰ জ্ঞান, দক্ষতা, আৰু কাৰ্যক্ষমতাই সম্পদৰ উৎপাদন, ব্যৱহাৰ, আৰু উন্নতিৰ ক্ষেত্ৰত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। মানুহেই প্ৰাকৃতিক সম্পদক ব্যৱহাৰৰ উপযোগী কৰি তোলে।

৪. নৱীকৰণযোগ্য আৰু অনৱীকৰণযোগ্য সম্পদৰ পাৰ্থক্য লিখা।

উত্তৰঃ নৱীকৰণযোগ্য আৰু অনৱীকৰণযোগ্য সম্পদৰ পাৰ্থক্য তলত উল্লেখ কৰা হ’ল:

বৈশিষ্ট্য	নৱীকৰণযোগ্য সম্পদ	অনৱীকৰণযোগ্য সম্পদ
পুনৰ সৃষ্টি	এই সম্পদবোৰ প্ৰাকৃতিক প্ৰক্ৰিয়াৰে পুনৰ সৃষ্টি বা পূৰণ কৰিব পাৰি।	এই সম্পদবোৰ এবাৰ ব্যৱহাৰ কৰিলে পুনৰ সৃষ্টি নহয় বা নিঃশেষ হৈ যায়।
উদাহৰণ	সূৰ্যৰ ৰশ্মি, বায়ু শক্তি, পানী, গছ-গছনি আদি।	কয়লা, খনিজ তেল, প্ৰাকৃতিক গেছ, লো আদি।

৫. জীৱীয় আৰু অজীৱীয় সম্পদৰ মাজত থকা পাৰ্থক্য লিখা।

উত্তৰঃ জীৱীয় (Biotic) আৰু অজীৱীয় (Abiotic) সম্পদৰ মাজত মূল পাৰ্থক্য হৈছে ইহঁতৰ গঠন প্ৰণালী:

• জীৱীয় সম্পদ: এইবোৰ হৈছে সজীৱ উপাদান, যাৰ জীৱ থাকে। যেনে: উদ্ভিদ, প্ৰাণী, মাছ, শস্য আদি।
• অজীৱীয় সম্পদ: এইবোৰ হৈছে নিৰ্জীৱ উপাদান, যাৰ প্ৰাণ বা জীৱ নাথাকে। যেনে: মাটি, পানী, বায়ু, খনিজ পদাৰ্থ আদি।

৬. সম্পদ সংৰক্ষণ কেনেদৰে সফল কৰি তুলিব পাৰি?

উত্তৰঃ সম্পদ সংৰক্ষণ বিভিন্ন ব্যৱস্থা গ্ৰহণেৰে সফল কৰিব পাৰি:

• বিকল্প সম্পদৰ সন্ধান: অনৱীকৰণযোগ্য সম্পদৰ সলনি সৌৰশক্তি বা জলবিদ্যুৎ শক্তিৰ দৰে বিকল্প ব্যৱহাৰ কৰা।
• পুনৰাৱৰ্তন (Recycling): পুৰণি প্লাষ্টিক, কাগজ বা লোৰ সামগ্ৰী পুনৰ ব্যৱহাৰৰ উপযোগী কৰি তোলা।
• সচেতনতা বৃদ্ধি: জনসাধাৰণৰ মাজত সম্পদৰ মিতব্যয়ী ব্যৱহাৰ আৰু সংৰক্ষণৰ বাবে জ্ঞান আৰু শিক্ষাৰ প্ৰসাৰ কৰা।
• আইনৰ কাৰ্যকৰীকৰণ: সম্পদ সংৰক্ষণ সম্পৰ্কীয় আইনসমূহ সঠিকভাৱে ৰূপায়ণ কৰা।

৭. প্ৰাকৃতিক আৰু মানৱ সম্পদৰ সংজ্ঞা উদাহৰণসহ লিখা।

উত্তৰঃ দুয়োবিধ সম্পদৰ সংজ্ঞা আৰু উদাহৰণ তলত দিয়া হ’ল:

• প্ৰাকৃতিক সম্পদ: প্ৰকৃতিৰ পৰা পোৱা সেইবোৰ সম্পদ যিবোৰ মানৱ জীৱনৰ বাবে অত্যাৱশ্যকীয়। উদাহৰণস্বৰূপে, জল, বায়ু, বন, আৰু খনিজ পদাৰ্থ (কয়লা, তেল)।
• মানৱ সম্পদ: মানুহৰ দক্ষতা, জ্ঞান, স্বাস্থ্য, আৰু প্ৰতিভা, যিবোৰে অৰ্থনৈতিক আৰু সামাজিক উন্নয়নত অৰিহণা যোগায়। উদাহৰণ: শ্ৰমিক, চিকিৎসক, শিক্ষক, বিজ্ঞানী।

৮. সম্পদ বুলিলে কি বুজায়? ইয়াৰ প্ৰধান বৈশিষ্ট্যসমূহৰ যি কোনো এটা উল্লেখ কৰা।

উত্তৰঃ সম্পদ মানে হৈছে সেই সকলো বস্তু যিবোৰে মানুহৰ চাহিদা পূৰণ কৰে আৰু জীৱন নিৰ্বাহৰ বাবে প্ৰয়োজনীয়। ইয়াৰ এটা প্ৰধান বৈশিষ্ট্য হ’ল কাৰ্যকাৰিতা। মানুহে যেতিয়া কোনো বস্তু নিজৰ কামত ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে, তেতিয়াহে ইয়াৰ কাৰ্যকাৰিতা গুণটো প্ৰকাশ পায়।

৯. সম্পদ আৰু বিজ্ঞান-প্ৰযুক্তিৰ মাজত থকা সম্পৰ্ক চমুকৈ লিখা।

উত্তৰঃ সম্পদ আৰু বিজ্ঞান-প্ৰযুক্তিৰ মাজত ওতপ্ৰোত সম্পৰ্ক আছে। বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিৰ সহায়ত মানুহে প্ৰকৃতিৰ সামগ্ৰীসমূহক ব্যৱহাৰ উপযোগী সম্পদলৈ ৰূপান্তৰিত কৰে (pp. 5, 18)। উদাহৰণস্বৰূপে, বাঁহৰ পৰা কাগজ বা কপাহৰ পৰা কাপোৰ তৈয়াৰ কৰাটো প্ৰযুক্তিবিদ্যাৰ জৰিয়তেই সম্ভৱ হৈছে।

১০. ‘অৰ্থনৈতিক ভূগোল’ৰ সংজ্ঞা লিখা। ইয়াৰ বিষয়বস্তু কি?

উত্তৰঃ ‘অৰ্থনৈতিক ভূগোল’ হৈছে মানৱ ভূগোলৰ এটা শাখা, য’ত সম্পদৰ উৎপাদন, বিতৰণ, উপভোগ, আৰু বিনিময়ৰ লগত জড়িত মানুহৰ কাৰ্যকলাপবোৰ স্থান আৰু কাল সাপেক্ষে অধ্যয়ন কৰা হয়। ইয়াৰ বিষয়বস্তুৰ ভিতৰত কৃষি ভূগোল, ঔদ্যোগিক ভূগোল, সম্পদ ভূগোল, পৰিবহন ভূগোল, আৰু বজাৰ ভূগোল আদি প্ৰধান শাখাসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত।

১১. প্ৰতিৰোধক সামগ্ৰী বা পৰিঘটনাৰ এটা উদাহৰণ দিয়া।

উত্তৰঃ প্ৰতিৰোধক সামগ্ৰী বা পৰিঘটনাৰ এটা উদাহৰণ হৈছে বানপানী। বানপানীয়ে মানুহৰ অপকাৰ সাধন কৰে। কিন্তু, মানুহৰ জ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিৰ সহায়ত একেখন নদীৰ ওপৰত বান্ধ নিৰ্মাণ কৰি জলবিদ্যুৎ উৎপাদন বা জলসিঞ্চনৰ ব্যৱস্থা কৰিলে সেয়াই সম্পদলৈ ৰূপান্তৰিত হ’ব পাৰে।

১২. পৃথিৱীৰ স্থলভাগৰ ভূ-অৱয়বসমূহৰ বিষয়ে উপৰিভাগত থকা চমুকৈ লিখা।

উত্তৰঃ পৃথিৱীৰ স্থলভাগত কেইবাটাও প্ৰধান ভূ-অৱয়ব দেখা যায়। ইয়াৰ ভিতৰত পৰ্বত, মালভূমি, উপত্যকা, আৰু নদী আদি প্ৰধান:

• পৰ্বত: ওখ ভূমিখণ্ড, যাৰ শৃংগ থাকে। উদাহৰণ: হিমালয়।
• মালভূমি: সমতল বা সামান্য ওখ ভূমি, যি বহল এলেকা জুৰি বিস্তৃত হৈ থাকে। উদাহৰণ: ডেকান মালভূমি।
• উপত্যকা: দুটা পৰ্বতৰ মাজত থকা সমতল অঞ্চল, য’ত সাধাৰণতে নদী বৈ যায়।
• নদী: পানী বৈ যোৱা এক স্বাভাৱিক পথ।

---

[You May Also Like: Class 10 Geography [A1R8P9]- Assamese Medium]