“জতুৱা ঠাঁচ” হৈছে কোনো এটা ভাষাৰ স্বকীয় আৰু বৈশিষ্ট্যপূৰ্ণ শব্দ সমষ্টি। এই শব্দবোৰৰ আক্ষৰিক অৰ্থ আৰু ব্যৱহাৰিক বা প্ৰকৃত অৰ্থ বেলেগ বেলেগ হয়।
জতুৱা ঠাঁচবোৰে ভাষাৰ সৌন্দৰ্য্য বঢ়ায়, ইয়াক অধিক প্ৰকাশভংগীপূৰ্ণ আৰু ৰসাল কৰি তোলে। এইবোৰ ব্যৱহাৰ কৰিলে কম কথাতে বেছি ভাৱ প্ৰকাশ কৰিব পাৰি।
জতুৱা ঠাঁচৰ বৈশিষ্ট্য:
- নিৰ্দিষ্ট ৰূপ: এইবোৰৰ শব্দ সলনি কৰিব নোৱাৰি বা ইয়াৰ ক্ৰম সলাব নোৱাৰি।
- প্ৰতীকী অৰ্থ: আক্ষৰিক অৰ্থৰ পৰিৱৰ্তে ই এক বিশেষ ইংগিতপূৰ্ণ অৰ্থ বহন কৰে।
- পৰম্পৰাগত: যুগ যুগ ধৰি সমাজত প্ৰচলিত হৈ আহিছে।
উদাহৰণস্বৰূপে অসমীয়া জতুৱা ঠাঁচ:
- “কপাল ফুটা”: ইয়াৰ আক্ষৰিক অৰ্থ কপালখন ফাটি যোৱা নহয়, বৰঞ্চ ইয়াৰ অৰ্থ হ’ল— দুৰ্ভাগ্য বা বেয়া সময় অহা।
- “গা লৰা”: শৰীৰ লৰচৰ কৰা নহয়, ইয়াৰ অৰ্থ হ’ল— কাম কৰিবলৈ ইচ্ছা বা আগ্ৰহী হোৱা।
- “হাতে গলে ধৰা”: ইয়াৰ অৰ্থ হ’ল— অপৰাধীজনক প্ৰত্যক্ষভাৱে প্ৰমাণসহ ধৰা পেলোৱা।
জতুৱা ঠাঁচ ভাষাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংগ যিয়ে ভাষাটোক অনন্যতা প্ৰদান কৰে।
অসমীয়া ভাষাৰ কিছুমান জনপ্ৰিয় আৰু সচৰাচৰ ব্যৱহৃত জতুৱা ঠাঁচ আৰু সেইবোৰৰ অৰ্থ বা প্ৰকৃত তাৎপৰ্য তলত দিয়া হ’ল:
| জতুৱা ঠাঁচ (Idiom) | আক্ষৰিক অৰ্থ (Literal Meaning) | প্ৰকৃত বা ব্যৱহাৰিক অৰ্থ (Actual Meaning) |
|---|---|---|
| কপাল ফুটা | কপালখন ফাটি যোৱা | দুৰ্ভাগ্য বা বেয়া সময় অহা |
| গা লৰা | শৰীৰ লৰচৰ কৰা | কাম কৰিবলৈ ইচ্ছা বা আগ্ৰহী হোৱা |
| হাতে গলে ধৰা | হাত আৰু ডিঙিত ধৰা | অপৰাধীজনক প্ৰমাণসহ ধৰা পেলোৱা |
| হাঁহ নুলিওৱা | হাঁহ মৰা বা নথকা | মাত মাতিব নোৱাৰা বা অতিশয় ভয় খোৱা |
| এলােপাচি খােৱা | এবিধ ফল খোৱা | মৰম কৰা, আদৰ কৰা (কেতিয়াবা তিৰস্কাৰ বুজাবলৈও) |
| উভতি খোৱা | ঘূৰি আহি খোৱা | কথাৰ বিপৰীত ফল ভোগ কৰা |
| গা টঙোৱা | শৰীৰ দাঙি ধৰা | বিপদৰ পৰা উদ্ধাৰ কৰা বা সহায় কৰা |
| পাত বিচাৰি ফুৰা | গছৰ পাত বিচৰা | দৰিদ্ৰতা বা দুখত ভোগা |
| ভাত এমুঠি দিয়া | ভাতৰ লগত খাদ্য যোগান ধৰা | সংস্থাপন দিয়া বা ভৰণ-পোষণ দিয়া |
| মখােৰ খুন্দা খােৱা | কীট-পতংগই খুন্দা মৰা | কথা শুনি মনত আঘাত পোৱা |
| হাতেৰে ঢুকি নোপোৱা | হাত মেলিও নোপোৱা | আয়ত্বৰ বাহিৰলৈ যোৱা বা অসম্ভৱ হোৱা |
| চকু চৰহা | চকু পোৰা | আনৰ উন্নতি দেখি সহিব নোৱাৰা (ঈৰ্ষাপৰায়ণ) |
| জলঙাৰে চোৱা | ফুটা বা ফাঁকেৰে চোৱা | গোপনে লক্ষ্য কৰা বা খা-খবৰ লোৱা |
| দীঘল হওক | ওখ হোৱা | জীয়াই থকা বা উন্নতি কৰা (আশীৰ্বাদ) |
| নাকত ধৰি অনা | নাকত ধৰি টানি অনা | জোৰকৈ বাধ্য কৰোৱা বা বশ কৰা |
| ধোঁৱা খোৱা | ধোঁৱা সেৱন কৰা | একো নোপোৱা বা আশা ভংগ হোৱা |
| কণ বঁটা | চাউল জোখা পাত্ৰ | অতি কৃপণ স্বভাৱৰ মানুহ |
| কাঠৰ পুতলা | কাঠৰ খেলনা | নিৰ্জীৱ, চেতনাহীন মানুহ বা কথা ক’ব নোৱাৰা |
| দঁতাল হাতীৰ ওলোটা খোজ | হাতীয়ে পিছলৈ খোজ দিয়া | কথা দি কথা নুৰখা বা প্ৰতিজ্ঞা ভংগ কৰা |
| চকুৰ মণি | চকুৰ মাজৰ অংশ | অতি মৰমৰ বা আপোন ব্যক্তি |
| ভেকুৰী বেমাৰ | এবিধ বেমাৰ | সহজে ভাল নোহোৱা বা দীৰ্ঘদিনীয়া বেমাৰ |
| জিভাৰ আগত থকা | জিভাৰ ওপৰত থকা | মুখস্থ থকা বা সহজে মনত পেলোৱা |
| তামোল-পাণ দিয়া | তামোল-পাণ আগবঢ়োৱা | নিমন্ত্ৰণ কৰা বা আহ্বান জনোৱা |
| কটা জিভা | কটা জিভা | কথা শুনাই কোৱা বা বেয়াকৈ গালি পৰা |
| অগ্নিশৰ্মা হোৱা | জুইৰ দৰে গৰম হোৱা | অতিশয় খঙাল হোৱা বা ক্ৰোধিত হোৱা |
| কঁঠালৰ আঠা | কঁঠালৰ আঠাযুক্ত ৰস | যি সহজে এৰা নাযায় বা পিছত লাগি থকা মানুহ |
| পানীৰ তলৰ মাছ | পানীত লুকাই থকা মাছ | অতি চতুৰ আৰু গোপনীয়ভাৱে কাম কৰা মানুহ |
| ফটা ঢোল | ফুটা বা ফাটা বাদ্য | যাৰ কোনো মান-সন্মান নাই বা যাক কোনেও নুশুনে |
| বামুণৰ গৰু মৰা | এক জনশ্ৰুতি | অতি বেয়া বা অশুভ কাম কৰা |
| সৰু মুখে বৰ কথা | সৰু মানুহে ডাঙৰ কথা কোৱা | বয়স বা মৰ্যাদা অনুসৰি ডাঙৰ কথা কোৱা |
