মৌলিক অধিকাৰৰ বৈশিষ্ট্য সমূহ তলত উল্লেখ কৰা হ’ল:
- সংবিধানৰ অবিচ্ছেদ্য অংগ: মৌলিক অধিকাৰসমূহ সংবিধানৰ অংশ III-ত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে আৰু সেয়েহে সাধাৰণ আইনৰ দ্বাৰা এইবোৰ সহজে সলনি বা উঠাই ল’ব নোৱাৰি।
- ন্যায়িক বলবৎযোগ্য (Justiciable): এই অধিকাৰসমূহ ন্যায়িক বলবৎযোগ্য, অৰ্থাৎ যদি কোনো ব্যক্তিৰ মৌলিক অধিকাৰ উলংঘা হয়, তেন্তে তেওঁলোকে সৰ্বোচ্চ ন্যায়ালয় বা উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ কাষ চাপিব পাৰে।
- চৰকাৰৰ ক্ষমতাৰ ওপৰত সীমাবদ্ধতা: এই অধিকাৰসমূহে ৰাষ্ট্ৰৰ (state) স্বেচ্ছাচাৰী ক্ষমতাৰ ওপৰত এক প্ৰকাৰৰ বাধা হিচাপে কাম কৰে, যাৰ ফলত কৰ্তৃত্ব আৰু স্বাধীনতাৰ মাজত ভাৰসাম্য বজাই থাকে।
- সাৰ্বজনীন প্ৰযোজ্যতা: এই অধিকাৰসমূহ জাতি, ধৰ্ম, লিংগ বা জন্মস্থান নিৰ্বিশেষে ভাৰতৰ সকলো নাগৰিকৰ বাবে সাৰ্বজনীনভাৱে প্ৰযোজ্য।
- পৰম নহয় (Not Absolute): মৌলিক অধিকাৰসমূহ পৰম বা সীমাহীন নহয়। ৰাজহুৱা শৃংখলা, নৈতিকতা, ৰাষ্ট্ৰীয় সুৰক্ষা আদিৰ স্বাৰ্থত চৰকাৰে এইবোৰৰ ওপৰত যুক্তিসংগত বাধা-নিষেধ আৰোপ কৰিব পাৰে।
- সংশোধনযোগ্য: এই অধিকাৰসমূহ স্থায়ী নহয় আৰু সংসদীয় সংবিধান সংশোধন আইনৰ জৰিয়তে এইবোৰ সংশোধন বা সীমিত কৰিব পাৰি, অৱশ্যে ই সংবিধানৰ মৌলিক গাঁথনি (Basic Structure) সলনি কৰিব নোৱাৰে।
- জৰুৰীকালীন অৱস্থাত স্থগিতকৰণ: ৰাষ্ট্ৰীয় জৰুৰীকালীন অৱস্থাৰ সময়ত (ধাৰা ২০ আৰু ২১-ৰ অধীনত নিশ্চিত অধিকাৰসমূহ বাদ দি) অন্যান্য মৌলিক অধিকাৰসমূহ স্থগিত ৰাখিব পাৰি।
- সংখ্যালঘূৰ সুৰক্ষা: সংবিধানে মৌলিক অধিকাৰসমূহৰ জৰিয়তে সংখ্যালঘু শ্ৰেণীৰ লোকসকলৰ স্বাৰ্থ সুনিশ্চিত কৰিছে (সাংস্কৃতিক আৰু শৈক্ষিক অধিকাৰ)।
